Wijnand Duyvendak en het RaRa-raadsel

Geregistreerd op: 16 Aug 2005 Berichten: 667

Wijnand Duyvendak en het RaRa-raadsel

Auteur: Joost Niemöller

Groen Links-parlementariër Wijnand Duyvendak zat diep in de extreem-linkse actiewereld van de jaren tachtig. Als belangrijke speler in de gewelddadige kraakscene was hij betrokken bij illegale acties van groepen als Onkruit. En veel wijst erop dat hij ook met RaRa te maken had.

Wijnand Duyvendak kennen we van de tv als woordvoerder verkeer en milieu van GroenLinks. Hij werd Kamerlid in 2002. Daarvoor was hij bekend als directeur van Milieudefensie, en hij kwam bij GroenLinks binnen op de vierde plaats, direct onder Paul Rosenmöller, Femke Halsema en Marijke Vos.

Maar hij is niet onomstreden. In 1996 verscheen in De Telegraaf een paginagroot artikel over hem, waarin hij werd `ontmaskerd' als terrorist. Hij zou op een lijst van verdachten hebben gestaan van de CRI, de Centrale Recherche Informatiedienst. Het ging om verdachten van een reeks grote aanslagen op Makro-vestigingen, die werd opgeëist door een groep die zich RaRa noemde, wat stond voor Revolutionaire Anti Racistische Actie. Het artikel werd geïllustreerd met politiefoto's uit die lijst, onder andere van Duyvendak. Hierop volgden interviews met Duyvendak in diverse kranten, waarin hij verklaarde niets met RaRa te maken te hebben. Ook een artikel dit jaar in HP/De Tijd over GroenLinks en Volkert van der G. werd weer gevolgd door dergelijke interviews met Duyvendak. Er bleven echter vragen hangen. Volgende week verschijnt bij uitgeverij Aspekt een boekje over Wijnand Duyvendak van `extreemlinks deskundige' Peter Siebelt, getiteld Rara, wie ben ik? HP/De Tijd deed een eigen onderzoek.

In 1980 bevond de Amsterdamse kraakbeweging zich op het toppunt van haar macht. Veel huizen waren in handen van krakers, waaronder zes monumentale grachtenpanden op de Keizersgracht: de Groote Keijser. Bij de `herovering' van een ontruimd pand in de Vondelstraat werd op straat een veldslag met de ME geleverd. In eerste instantie wonnen de krakers, later werden de panden met tanks terugveroverd. Bij de inhuldiging van Beatrix op 30 april veranderde heel Amsterdam in een oorlogsgebied toen duizenden krakers van alle kanten oprukten naar de Dam.

In de jaren daarna verloor de kraakbeweging snel aan massaliteit. Groepjes buurtgewijs georganiseerde diehards bestreden niet alleen de politie en de knokploegen van huiseigenaren, maar ook elkaar. Onder de naam MAF vonden bomaanslagen plaats. Een bomaanslag op burgemeester Ed. van Thijn mislukte. Een dag later verscheen in het kraakweekblad Bluf! een artikel met als kop: `Als er recht bestond, lag Van Thijn al onder de grond'.

Bluf! bestond van 1982 tot en met 1988. Het werd door de leden van de harde kern zelf volgeschreven, in de beste krakerstraditie slechts ondertekend met een pseudoniem, een voornaam, een initiaal of helemaal niet.

Bluf! publiceerde gedetailleerde handleidingen voor het maken van brandbommen, naast tips voor linkse terroristen, zoals: hoe krijg ik mijn manifest sporenvrij bij de media aangeleverd? Er werd 15.000 gulden uitgeloofd voor het vermoorden van de paus. Ook stonden er in Bluf! soms sympathiserende stukken over de RAF, de ETA en de IRA.

Prominent aanwezig in Bluf! was Onkruit, een anti-militaristische, ondergrondse groep die inbraken deed in legerbunkers en kazernes om `strategische geheimen' openbaar te maken. De Onkruit-acties waren bijzonder goed georganiseerd. Een kern van zo'n tien mensen beraamde de plannen, waarna medestanders werden ingeschakeld voor ondergeschikte klussen.

Gaandeweg verbreedde Onkruit zich in ideologische zin. Niet meer `het leger' was de vijand, maar `het imperialisme'. Toen de geheime anti-imperialistische acties van Onkruit terugliepen in intensiteit, begonnen de met nog meer geheimhouding omgeven bomaanslagen van RaRa, die ook anti-imperialistisch getint waren.

Hoe Onkruit zich precies verhield tot RaRa is onduidelijk. Maar er bestond zeker een verband. Bluf!-redacteur Jo van der Spek zegt nu: "RaRa stond op de schouders van Onkruit." Ex-kraker Eric Duivenvoorden beschrijft in zijn boek over de kraakbeweging, Een voet tussen de deur, hoe de groep Onkruit-Amsterdam eind 1984 uiteenviel: "Een deel keert terug naar de grotere en openbare acties, terwijl een ander deel zijn heil zoekt in ondergrondse, door een kleine groep voorbereide aanslagen." In zijn proefschrift over RaRa, Overtuiging en geweld, ziet Frank Buijs, specialist op het gebied van politiek geweld, de brandstichting in de villa van oliehandelaar John Deuss in Berg en Dal, op 5 januari 1985, als het overgangsmoment tussen de inbraken van Onkruit en de terroristische aanslagen van RaRa.

In Bluf! werden lijsten met Nederlandse bedrijven afgedrukt die `gepakt' moesten worden. Maar de redactie was nergens voor verantwoordelijk. Bluf!-redacteur en kraker Willem Deetman, terugblikkend op die periode: "Er werd door Bluf! altijd zeer krampachtig gezegd: we publiceren wat op de mat valt. RaRa gooide een communiqué naar binnen en dat werd gedrukt. Als daar dan weer een reactie op kwam van De Revolutionaire Cellen, die vonden dat RaRa niet heftig genoeg was, werd dat ook gedrukt." De `onthullingen' na Onkruit-inbraken zouden zelfs gelay-out en wel op de redactie zijn aangeleverd. Als er dan iemand van Onkruit in de Bluf!-redactie zat, moest dat gezien worden als toevallig. De pers kon nooit vragen om een woordvoerder van Bluf! Wel bestonden er informele contacten van Bluf! met sympathiserende journalisten. Erg vruchtbaar was bijvoorbeeld het contact met Cor Groeneweg van de Volkskrant. Bij een beetje flinke aanslag kreeg hij de primeur.

Typerend voor de hoge organisatiegraad die schuilging achter de ogenschijnlijke chaos van Bluf!, was een rectificatie in het blad over een bomaanslag. Deze aanslag op een transformatorhuis in Medemblik was geclaimd door Onkruit bij het ANP, die dit als nieuwsbericht naar buiten bracht. Maar er bleek een afspraak te bestaan dat een vaste redacteur van het ANP dergelijke claims checkte bij een vaste contactpersoon van Onkruit. Dat was deze keer niet gebeurd. De bewuste ANP-redacteur was op vakantie. Bij Onkruit wist men zeker dat het hier niet ging om een Onkruitaanslag. Opvallend was dat de schrijvers van het stuk zich niet keerden tegen de bomaanslag an sich, maar tegen het feit dat het een `onduidelijke aanslag' was: "Deze onduidelijkheid is strijdig met de werkwijze van Onkruit."

Wijnand Duyvendak, in die tijd fulltime actievoerder, levend van een uitkering, heeft nooit ontkend dat hij bij de harde kern krakers van het eerste uur hoorde, dat hij redacteur was van Bluf! en een van de krachten achter Onkruit. Was hij ook gelieerd aan RaRa? Misschien moeten we de vraag omdraaien: hoe zou hij niet gelieerd kunnen zijn aan RaRa? Want in het Amsterdamse krakerswereldje hing alles nauw met elkaar samen, zoals we zullen zien.

De krakers van toen staan nog steeds argwanend tegenover de pers. Veel vragen worden beantwoord met: "Waarom wil je dat weten?" of "Wat dacht je zelf?" Op `gevaarlijke' vragen komt geen antwoord. Joost Pothast, kraker en voormalig activist bij Onkruit: "We hebben destijds met elkaar afgesproken niet meer over Onkruit te praten."

Een uitzondering is de al genoemde Willem Deetman. Niet dat hij de kraakbeweging van toen verwerpt, maar hij waagt zich wel aan zelfreflectie. Onder zijn toenmalige schuilnaam Victor Luchteling verscheen in 1997 een met vaart geschreven terugblik op zijn tijd bij de Amsterdamse kraakscene: aXie! De namen in dat boek zijn veranderd, maar er is weinig fantasie voor nodig om in het personage `IJsbrand' Wijnand Duyvendak te herkennen.

Hoe kijkt Willem Deetman nu terug op Duyvendak? "Een gedreven idealist, die een flinke draai aan de wereld wilde geven. Harde werker. Maar ook een manipulator. Hij wist zijn mening op een beschaafde manier neer te zetten. Een strateeg. Ik denk dat hij een natuurtalent is. Bij Bluf! stak Wijnand boven iedereen uit als het ging om het formuleren van zijn bevlogenheid."

Jo van der Spek, ook kraker geweest, hoorde destijds bij de oprichters van Bluf! De kern was een driemanschap: hijzelf, met `Kees' en `Geurt'. Wijnand was bij Bluf! destijds de contactpersoon met Onkruit. Jo laat twee katernen van Onkruit zien die kant-en-klaar in de Bluf! gestoken konden worden. "Onkruit was altijd goed." In het beeld van Duyvendak als strateeg kan hij zich wel vinden; een `pragmatisch strateeg', dat wel. Maar, voegt Jo van der Spek eraan toe, Wijnand had geen gevoel voor humor en goed schrijven kon hij ook niet. Eigenlijk was hij maar een softie, vindt Van der Spek. Duyvendak zou zelf nooit een steen naar de politie hebben gegooid. Naar eigen zeggen was hij daartoe fysiek zelfs niet in staat. Slechts een enkele keer zou hij aan rellen hebben meegedaan. Joost Pothast: "Bij ontruimingen zat Wijnand altijd in de perskamer." Daar stond tegenover dat hij wel actief was bij Onkruit-acties. Bij een van die acties, een inbraak in een kazerne, werd hij gearresteerd en voor zes weken gevangen gezet.

Duyvendak ergerde zich aan het losse beleid van Bluf., zo blijkt uit de interne notulen. Op zo mei 1983 vond hij: "Ik zou geen moeite hebben met een veel geslotener kollektief. Meer wijgevoel, minder vrijblijvend en tolerant."

Jan de Wit deed destijds de opmaak van Bluf Hij kwam niet op redactievergaderingen, maar kende Duyvendak wel, omdat die zich als enige redacteur ook met de lay-out bemoeide, waar op het laatst vaak nog tekstveranderingen plaatsvonden. Hij kende Duyvendak als de `denker' die zich met het `beleid' bezighield.

Als het op de confrontatie aankwam, was Duyvendak eerder politicus dan held. In 1980 vond er in de Groote Keijser een incident plaats. Er waren onderhandelingen gevoerd tussen de krakers en de gemeente. De krakers werden daarbij vertegenwoordigd door hun leiders Theo van der Giessen, de baas van de krakers uit de Staatsliedenbuurt, en Duyvendak. Besloten werd dat de gemeente de panden aan zou kopen. Sommige krakers waren daartegen en organiseerden een `feestje' in de Groote Keijser, dat uitliep op een vernieling van een informatietentoonstelling van Theo van der Giessen aldaar. Duyvendak was om een uur of twee 's nachts voor dit feestje opgetrommeld en kwam ook.

De volgende dag organiseerde een woedende Theo van der Giessen met een legertje van dertig met knuppels gewapende mensen een rechtszitting. De schuldigen werden uit hun huizen gesleept en moesten zich in het hermetisch afgesloten souterrain van De Groote Keijser verantwoorden. Ze werden geschopt terwijl ze al op de grond lagen. Een meisje werd tot bloedens toe op haar gezicht geslagen. Ook `verdachte' krakers die helemaal niet op het feestje waren geweest, kregen ervan langs. Daarna moesten de veroordeelden alles opruimen terwijl de anderen toekeken. Duyvendak bevond zich aan de veilige kant van de `rechters' en hield zich afzijdig.

De meeste stukken die Duyvendak voor Bluf! schreef, gingen over de te voeren strategie. Zo zette hij in 1983 uiteen waarom Onkruit moest worden opgesplitst in lokale groepen - dat zou de slagvaardigheid vergroten. Ook verzette hij zich tegen het IKV toen die het massaprotest tegen de kruisraketten leidde. Het IKV geloofde nog in veranderingen via de parlementaire democratie. Duyvendak was voor `direkte akties' van 'weerbare mensen' die `afstand nemen van wetten en gezag en zich hierbij in het verzet baseren'. Deze `weerbare mensen' moesten zich organiseren in 'basisgroepen'. Duyvendaks concept van basisgroepen zou algemeen ingang vinden binnen de kraakbeweging. Zijn strategie was: bereid `direkte akties' in het geheim voor en zoek na die acties de media op. Dit zou het geslaagde Onkruit-model worden en later het RaRa-model.

RaRa was de meest succesvolle actiegroep die uit het kraakmilieu voortkwam. Op 17 september 1985 vond de eerste van een reeks Makro-branden plaats, die de eigenaar van de Makro, SHV, zou dwingen zich terug te trekken uit Zuid-Afrika. Die eerste Makro-brand, bij Duivendrecht, zette de gewone media in vuur en vlam, maar in Bluf! was er gek genoeg nauwelijks aandacht voor. Pas een week na dato verscheen een commentaartje, waarin gesproken werd van een `op zich zeer goed geslaagde vrijwillige sanktie' en werden Amsterdamse krakers gewaarschuwd niet langer in het openbaar te bespreken wie het gedaan zou kunnen hebben, omdat de politie ook meeluisterde.

Duyvendak zat op dat moment niet in de redactie. Na de Makrobrand en de terughoudende berichtgeving daarover in Blut! meldde hij zich weer. Met een groep actievoerders nam hij de macht over. Uit een intern stuk van Duyvendak, getiteld `Mijn Bluf bijvoorbeeld', bleek dat hij zich net als in'83 had geërgerd aan te grote openheid van de organisatie. Dat moest anders: "Niet zomaar gasten, die op ieder moment de vergadering binnen kunnen lopen en meepraten." Er volgden concrete voorstellen, zoals een aparte ontvangstruimte, waarin ook de telefoon hing, zodat het redactielokaal afgesloten kon worden. Het moest bovendien afgelopen zijn met `journalistieke stukken' meende Duyvendak. Bluf! moest weer een 'vakblad voor actievoerders' worden. En inderdaad, na zijn terugkeer werden de ellenlange pamfletten van RaRa weer integraal afgedrukt.

Bluf!-redacteur Willem Deetman maakte mee hoe de groep Duyvendak het roer overnam. "Er waren strubbelingen met die groep zeer ervaren activisten. Die vonden dat we domme dingen deden. Van de eerste Makro die affikte, kregen wij een persverklaring, en toen was onze reactie geweest: `Daar geloven we niets van, wat zijn dat voor idioten.' De verklaring werd in kleine stukjes geknipt en verdween op pagina drie van de Bluf! Daar waren ze goed kwaad over. Het communiqué moest in z'n geheel op de voorpagina worden afgedrukt. Het was een keurig verpakt staatsgreepje van die groep. Zoals meneer Bouterse op een gegeven moment de telefoon pakte en zei: `Jongens, het gaat zo niet goed, het is toch maar beter als ik weer president word."'

In de zomer van 1987 publiceerde Bluf! een geheim BVD-rapport. Duyvendak, die zich in zijn Bluf!-stukken fel tegen de BVD had gekeerd, speelde hierbij een belangrijke rol. Willem Deetman ook trouwens. Hij kreeg het rapport van een 'benedenbuurman', die het op zijn beurt weer had ontvangen van ene Hilco, een kraker uit de Staatsliedenbuurt. Direct na het afdrukken van het BVD-rapport vond er een politie-inval plaats op de Bluf!redactie.

Willem Deetman is er later van overtuigd geraakt dat Hilco een BVD-informant was: "Vlak voor de politie-inval was hij nog op de redactie omdat hij veertig exemplaren wilde meenemen om te verkopen. De productie verliep traag omdat de nietmachine stuk was. Hilco werd nerveus en wilde steeds weten wanneer het af was. Wijnand vertrouwde het niet en stuurde Hilco weg. Na de inval, toen de oplage in beslag was genomen, vroeg Wijnand meteen: `Waar zijn de litho's, waar zijn de lay-outvellen?' Zijn eerste impuls was: dat rapportje opnieuw drukken." Het zou Bluf! veel publicitaire bijval opleveren. De inval werd door de media gezien als een inbreuk op de vrijheid van meningsuiting.

Ondanks dit succes hief Duyvendak een half jaar later Bluf! abrupt op. Begin maart schreef hij samen met Geert Bril een stuk in Bluf! dat aldus begon: "Wij stellen voor Bluf! per eind maart a.s. op feestelijke wijze te laten verdwijnen." Willem Deetman zegt dat het interne besluit toen al was genomen. De beslissing was volgens hem `voorgekookt' door de Onkruit-groep van Duyvendak. Veel jongere actievoerders waren er kwaad over en begonnen toen maar op hetzelfde adres een nieuw actieblad: NN, later Ravage. Bluf! had nog een reservepotje, viel jaren later in Ravage te lezen, maar dat werd ijlings verdeeld onder `projecten waar oud-Bluffers voor werkten'.

Vanwaar die haast? De opeenvolgende gebeurtenissen in die tijd wijzen op een verband tussen RaRa en Duyvendak. Na de aanslagen op de Makro-vestigingen richtte RaRa zich in 1987 op Shell. Hierover ontstond onenigheid onder de activisten, zo viel ook in Bluf! te lezen. Er werd besloten de verschillen uit te praten op een congres. Dit vond plaats in oktober '87 in Arnhem onder de noemer `Solidariteit en verzet'. Er kwamen zo'n veertig actievoerders samen. In de inleidende reader werden de RaRa-manifesten nog eens afgedrukt, en ook andere begeleidende teksten verraadden het RaRa-handschrift.

De door Duyvendak in Bluf! vaak herhaalde klacht over versplintering, keerde letterlijk in de reader terug. Daarbij viel ook het a-typische begrip 'bondgenootschappen', dat door Duyvendak eerder was gebruikt in een intern schrijven. Een van de teksten doet qua stijl en inhoud sterk aan Onkruit denken: "Wij zijn een groepje mensen uit Amsterdam dat reeds meerdere jaren met elkaar praat over en werkt aan akties. Voornaamste doel van de groep is het voeren van al dan niet vergaande illegale akties. De groep wordt zonodig steeds tijdelijk uitgebreid met mensen uit , onze directe omgeving. Wij hebben op deze wijze reeds een aantal jaren ervaring met aktie voeren en we hebben kwa samenstelling weinig verandering ondergaan."

Frank Buijs geeft in zijn proefschrift Overtuiging en geweld aan dat BVD en justitie door observatie en mogelijk infiltratie veel wijzer werden van het congres in Arnhem. Het RaRa-onderzoek richtte zich vanaf toen op een groep van vijftien actievoerende Amsterdammers.

Op 25 januari 1988 mislukte een RaRa-aanslag in Schiedam. Op de achtergebleven brandbom werden de vingerafdrukken van de al in de peiling gehouden Amsterdamse activist René Roemersma aangetroffen.

Het justitieel onderzoek viel in het water toen op 11 maart 1988 een bericht verscheen in het Algemeen Dagblad, waarin stond dat de BVD twintig RaRa-verdachten de klok rond observeerde. Het kraakblad De Grachtenkrant nam het bericht meteen over. Bij justitie, schreef Buijs, brak de hel los. De observaties gingen echter door; bij Roemersma en zijn vriendin Henneke zelfs openlijk. De groep was dus gewaarschuwd toen op 11 april acht RaRa-verdachten gearresteerd werden en er onder meer op het adres waar Duyvendak woonde, huiszoekingen werden gedaan. Alleen René Roemersma zou ten slotte veroordeeld worden. Bij de anderen werd natuurlijk geen bewijs meer gevonden. Hun namen werden zorgvuldig buiten de publiciteit gehouden.

Dit alles bewijst nog niet dat Wijnand Duyvendak deel uitmaakte van RaRa. Maar er zijn te veel dwarsverbanden tussen Onkruit, Bluf! en RaRa om uit te kunnen sluiten dat hij iets met de RaRa-aanslagen van doen had. Door Bluf! zo haastig op te heffen, verdween mogelijk cruciale informatie. Een van de krakers van destijds noemt het 'best moedig' dat Duyvendak met zijn actieverleden toch in de politiek is gegaan. Daar kan hij wel eens een te groot risico mee hebben genomen.

Wijnand Duyvendak wilde zich niet laten interviewen voor dit artikel. Wel wilde hij per e-mail enkele vragen beantwoorden. Zie: 'Ik was niet betrokken bij RaRa'.

Bron: HP/De Tijd, 7 november 2003

Geregistreerd op: 16 Aug 2005 Berichten: 667

'Ik was niet betrokken bij RaRa'

Wijnand Duyvendak wilde zich niet laten interviewen voor dit artikel. Wel wilde hij per e-mail enkele vragen beantwoorden.

In een interview met u in Ravage van 19 september 2003 stond: "In tegenstelling tot veel van z'n vrienden is hij nooit anti-parlementair geweest. `Ik heb altijd zoiets gehad van: Ja, met dit parlementaire systeem zullen we het toch moeten doen.- In het tijdschrift Bluf! schreef u echter, in een stuk tegen het IKV op 2 februari '84: "Nooit hebben wij ons echter zoals nu bij de kruisraketten zou kunnen gaan gebeuren - met parlementaire besluiten beziggehouden. We zullen `macht' moeten gaan uitoefenen als we het parlement willen beïnvloeden dan wel saboteren."

Duyvendak: "Er is een verschil tussen buitenparlementair en anti-parlementair. Als je buitenparlementair bent, ben je van mening dat de motor van verandering niet te vinden is in het parlement, maar bij maatschappelijke organisaties, vakbonden et cetera. Mijn positie was uitgesproken buitenparlementair. Inmiddels ben ik van mening dat de rol van het parlement groter is dan ik destijds oordeelde."

Kwam RaRa uit Onkruit voort?

Duyvendak: "Nee. Duidelijk is dat de politie een tijdje heeft gezocht in de hoek van enkele mensen die ook eerder hadden meegedaan met Onkruit-acties. Maar het probleem met RaRa is juist dat de politie deze groep nooit heeft kunnen vinden, laat staan voor het gerecht brengen. Ik ken geen feiten of openbare bronnen die hard maken dat RaRa uit Onkruit zou zijn voortgekomen."

Toen het net zich sloot om de RaRa-verdachten, hief u Bluf! op. Ook bij uw woongroep werd huiszoeking gedaan tijdens de RaRa invallen van de politie. Laadt u hiermee niet de verdenking op u dat u betrokken was bij RaRa?

Duyvendak: "Nee. Als iets in dezelfde periode gebeurt, hoeft er nog geen oorzakelijk verband te zijn. Zo ook hier. Ik pleitte samen met Geert Bril voor opheffing van Bluf! omdat wij van mening waren dat de beweging waarvan Bluf! een uitdrukking was, inmiddels failliet was. Het is een gotspe om hieruit af te leiden dat er sprake zou zijn van enige betrokkenheid van mij bij RaRa. Ik heb er werkelijk nooit iets van gemerkt dat de politie mij zo gezien heeft. Illustratief is misschien wel de inval waar u van spreekt. Dat was overigens niet in mijn woongroep, maar wel in het grote gebouw waar mijn woongroep met zes andere in gevestigd was. Bij die inval heb ik uitgebreid met de politie staan praten: ze hadden het duidelijk niet op mij gemunt. Ook voor mijn kamer hadden ze geen enkele interesse. De persoon die ze wel op het oog hadden, is overigens ook snel vrijgelaten en nooit vervolgd."
"Laat ik nog een keer glashelder zijn: ik was op geen enkele manier betrokken bij (de oprichting van) RaRa. Ik weet ook niet wie er wel bij betrokken waren. Ik heb de actiemethoden van RaRa altijd verworpen, en ik vind het onbegrijpelijk dat mijn naam telkens in verband wordt gebracht met RaRa."

In oktober 1980 vond er een informele, gewelddadige rechtszitting plaats onder krakers overeen vernieling van een tentoonstelling van Theo van der Giessen, waarbij u, volgens kraker Joost Pothast, een dubbelrol speelde: eerst hoorde u bij de `vernielers', daarna bij de `rechters'.

Duyvendak: "Nee, ik had geen dubbelrol. Maar ik herinner het me nog wel. Die tentoonstelling was vernield aan het einde van een feest waar ik ook voorwas uitgenodigd. Ik was daar even geweest, maar er was niets aan. Ik ben daar dan ook weer snel weggegaan, voordat die vernielingen plaatsvonden. De volgende dag werd ik door een kwaaie Theo gebeld of ik aan die vernielingen had meegedaan. Ik ben toen weer naar de Groote Keijser gegaan waar - in uw woorden – die 'informele rechtszitting' plaatsvond. Ik trof een nare situatie: ik zag een vernielde tentoonstelling en ik zag Theo kwaad op mensen die dat gedaan hadden. Ik vond het allebei verschrikkelijk. Ik heb het een tijdje aangezien en ben toen, met een enorm machteloos gevoel, naar huis gegaan. Een illusie armer."

Bron: HP/De Tijd, 7 november 2003